Voorrang

Bij ouderen die willen doorstromen kan dat bijvoorbeeld gaan om een woning met minimaal 3 slaapkamers. Daarnaast labelt een corporatie vaak de nieuwe woning, bijvoorbeeld met ouderenwoning of voorrang groot gezin. Wat de bewoners betreft, gaat het om eisen als een minimale leeftijd, omvang van het huishouden of maximaal inkomen.

De werkbijeenkomst Ruimte voor huishoudensontwikkeling van Corpovenista (maart 2023) leverde 2 vernieuwende opties voor het voorrangsbeleid op:

• Ooievaarsclausule: hierbij wordt een middenhuurwoning met voorrang beschikbaar gesteld aan een stel met een actieve kinderwens. Deze woning wordt toegewezen op basis van vertrouwen of door het overleggen van een zwangerschapsverklaring. De huurder behoudt de inschrijfduur om indien nodig terug naar de sociale huursector te verhuizen.
• Sociale koop: in dit geval worden sociale koopwoningen met een voorrangsregeling aangeboden aan huurders die willen samenwonen en beiden een sociale huurwoning achterlaten, maar samen net te veel verdienen voor de sociale huisvesting. Deze huurders krijgen dan voorrang op een koopwoning met Koopgarant.

• Omdat specifieke groepen worden bevoordeeld, is het nodig bestuurlijke keuzes te maken. Dit kan tot discussie leiden: waarom krijgt de ene huurder voorrang op de andere? Draagvlak voor de gemaakte keuzes is belangrijk, ook onder huurders.
• De criteria die aan woningzoekenden worden gesteld en de bijbehorende puntentelling, bepalen of een voorrangsregel van waarde is. Wanneer woonduur wordt meegenomen bij de beoordeling, dan heeft een voorrangsregeling minder effect voor ouderen.
• In het wetsvoorstel versterking regie volkshuisvesting zijn wettelijke urgentiecategorieën opgenomen. Welk effect hebben deze categorieën op de instroom op de woningmarkt in de regio? Analyseer dit samen met andere woningcorporaties en bepaal of het nodig is de voorrangsregels aan te passen.

De kosten van een voorrangregeling zijn beperkt en zitten vooral in het bepalen van de voorrangsregels (in overleg met andere corporaties), het inrichten of aanpassen van een (online) woonruimteverdeelsysteem en indien nodig het geschikt maken van de woning voor de voorrangsdoelgroep.

De kosten en baten van een voorrangsregeling lijken positief uit te vallen. De kosten zijn relatief beperkt. Terwijl corporaties hierdoor meer kunnen sturen op de combinatie huurder en woning, waardoor meer mensen passend wonen.

• Er is geen gouden regel om voorrang het beste te kunnen bepalen. De kenmerken van de lokale woningmarkt zijn daarbij richtinggevend. Welke verhuisbeweging wil je op gang brengen, hoe vaak komen bepaalde woningtypen voor en om welke groep huurders gaat het? Bepaal aan de hand van deze kenmerken de voorwaarden voor voorrang en de wijze van labeling. Kijk je daarbij naar de huidige woning, de nieuwe woning, de bewoner of een combinatie van deze categorieën? 
• Mocht voorrang ook bedoeld zijn om de woningvoorraad beter te benutten en verhuisketens te verlengen, dan is het óók belangrijk om te sturen op welk huishouden in de achtergelaten woning komt te wonen. Dit kan door een passendheidsnorm in de huisvestingsverordening op te nemen.
• Ouderen wonen vaak al lang in hun woning, maar staan niet altijd ingeschreven als woningzoekende. Wanneer zij zich inschrijven, is hun inschrijfduur daardoor vaak kort, met lange wachttijden tot gevolg. Voorrang helpt dan om doorstroming onder deze groep tot stand te brengen, tenzij in het woonruimteverdeelsysteem ook de woonduur meetelt.

Twee doorstroomketens 

Woningcorporatie KleurrijkWonen in Tiel communiceert het doorstroombeleid met het motto: ‘Verhuizen mag, maar het moet niet.’ De corporatie heeft een doorstroomregeling: wanneer een persoon een doorstroomindicatie heeft, krijgt deze voorrang op passend vrijkomend aanbod. In het woonruimteverdeelsysteem (WoningNet) krijgt de persoon woningen te zien die gelabeld zijn als ouderenwoningen. Vaak zijn dit appartementen met lift en maximaal 2 slaapkamers.

Het doorstroombeleid richt zich op 2 verhuisketens. De eerste keten is gericht op mensen van minimaal 55 jaar, waarbij de huidige woning een eengezinswoning is met minimaal 3 slaapkamers. Voor doorstroom bij de tweede keten geldt als voorwaarde dat het een huishouden is van minimaal 3 personen en dat dit huishouden al huurt bij KleurrijkWonen. In de periode 2011-2020 zijn 136 verhuisketens in gang gezet die tot verschillende verhuizingen hebben geleid. Dat zijn gemiddeld 15 verhuizingen per jaar.

Van Groot naar Beter in Almere 

Almere heeft de verhuisregeling ‘Van Groot Naar Beter’. Deze bestaat naast een prijsprikkel uit het voorrangsprincipe voor huurders van corporatiewoningen die binnen Almere verhuizen. Huurders in een vrijesectorwoning komen ook in aanmerking. Wel moet hun (huishoud)inkomen onder de inkomensgrens voor sociale huur liggen. Huishoudens die in aanmerking komen, krijgen een voorrangstatus. Met deze status kunnen zij in het woonruimteverdeelsysteem (WoningNet) zoeken naar een door de corporaties Van Groot Naar Beter gelabelde woning. Dit zijn gelijkvloerse sociale huurwoningen met maximaal drie kamers. In 2022 verhuisden in Almere in totaal 29 mensen via de van Groot naar Beter-regeling, in 2021 waren dit 32 huurders.

Woningen voor gezinnen

In de stadsregio Amsterdam is er een voorrangsregeling voor gezinnen. In de gemeenten Amsterdam, Aalsmeer, Amstelveen en Ouder-Amstel zijn bepaalde woningen bestemd voor gezinnen met tenminste 1 kind van nog geen 18 jaar. Bij een deel van de woningen gaan gezinnen met tenminste 3 (niet-volwassenen) kinderen voor op andere gezinnen. Binnen de genoemde gemeenten zijn 3-kamerwoningen met voorrang bestemd voor huishoudens met minimaal 1 en maximaal 2 (niet-volwassenen) kinderen, en 4-kamer woningen voor huishoudens met minimaal 2 en maximaal 3 (niet-volwassenen) kinderen. Daarnaast zijn er woningen voor gezinnen met minimaal 3 (niet-volwassenen) kinderen.