Hieronder vind je een aantal zaken die al zijn uitgewerkt. We blijven aanvullen zodra er meer informatie beschikbaar komt. De nadruk ligt hierbij op de verschillende modellen voor het berekenen van de total cost of ownership (TCO).
Rekenhulpen en checklists (TCO-modellen)
Woningcorporaties willen de keuze hebben uit verschillende betrouwbare TCO-modellen zodat betrokken medewerkers binnen de organisatie goed geïnformeerd zijn én optimaal gebruik kunnen maken van de mogelijkheden tot samenwerking en de beschikbare bekostigingsmogelijkheden.
In het overzicht treffen jullie voorbeelden van verschillende TCO-modellen (rekenhulpen en checklists). Deze zijn besproken op bruikbaarheid: waar voorziet het model in, wat ontbreekt (nog), voor welke taken zijn ze goed toepasbaar en voor welke zaken zijn andere modellen meer geschikt?
Daarbij onderscheiden we 4 verschillende toepassingen van TCO’s:
- TCO Verduurzaming op gebouwvoorraadniveau
- TCO Ketenoptimalisatie betaalbaarheid
- TCO Besluitvorming projectniveau (en interne communicatie)
- TCO Bewoners
Knelpunten en oplossingen
We inventariseren knelpunten rondom bekostiging en verzamelen mogelijke oplossingen en werkwijzen om hiermee om te gaan. Denk aan aanschafkosten, levensduur, onderhoudskosten, split incentive of afschaffing saldering en impact op kostenramingen. Die inventarisatie wordt door ons allen gevoed en zullen we blijven aanvullen.
Praktijkcases
Verder verwijzen we naar praktijkcases van corporaties en installateurs die impact hebben op de bekostiging. Je vindt de feitelijke cases bij Actielijn 2: Makkelijk meedoen met effectieve aanpakken.
TCO-modellen (rekenhulpen en checklists)
Tijdens de werksessies bleek dat er behoefte is aan verschillende TCO-modellen, afhankelijk van het doel waarvoor ze worden ingezet. In de leeraanpak werken we 4 modellen verder uit:
TCO-verduurzaming op voorraadniveau
Functie
Deze TCO biedt een overzicht van de totale uitgaven voor de verduurzaming van de woningportefeuille van de corporatie. Deze brede scope is noodzakelijk om inzicht te krijgen in de bekostiging van de gehele verduurzamingsreis en is daarmee voorwaardelijk om het beschikbare budget en tijdspad vast te stellen voor de verduurzaming met (h)wp.
Scope
Het TCO-model Verduurzaming op voorraadniveau vormt de basis voor het strategische verduurzamingsbeleid van een woningcorporatie. Verschuivingen in de uitgaven tussen bijvoorbeeld isoleren en installeren kunnen dan, op basis van deze TCO, verantwoord genomen worden.
Aandachtspunten
Het is cruciaal dat het model adequaat inzicht biedt in de feitelijke kosten van de diverse verduurzamingsactiviteiten (CAPEX én OPEX) en dat ook de behaalde CO₂-reductie die met de onderscheiden verduurzamingsactiviteiten gerealiseerd worden, op een juiste manier verdisconteerd worden. Dat is nu vaak niet het geval.
Bruikbare voorbeelden van deze TCO
Let op: sommige voorbeelden kun je alleen inzien als je bent ingelogd met je Aedes-account.
- TCO Aedes - Het Bestaande voorraad model
- TCO Wereldstad
- Infographic Woonopmaat, met inhoudelijke vragen kun je terecht bij Tycho Ferf van Woonopmaat
- Renovatieversneller, met inhoudelijke vragen kun je terecht bij Marco Witschge van Mensen maken de transitie
TCO Ketenoptimalisatie betaalbaarheid
Functie
Met deze TCO wil je kunnen sturen op de kosten van (h)wp’s van aanschaf tot vervanging. Daarvoor is een transparant en volledig inzicht in alle kostencomponenten (CAPEX en OPEX) van (h)wp’s op projectniveau nodig.
Scope
Een totaaloverzicht van de verschillende kostencomponenten op projectnivau gedurende de gehele levensloop. Dit biedt informatie voor transparantie tussen ketenpartners om samen te kunnen sturen op kostencomponenten voor een betere betaalbaarheid van (h)wp’s. Aanschafprijs, onderhoud, levensduur, schaal en bewonersgedrag zijn daarbij de belangrijkste componenten om op sturen. Fabrikanten, installateurs, woningcorporaties en bewoners: iedere ketenpartner heeft zijn eigen verantwoordelijkheden. Maar je hebt elkaar ook nodig om de besluiten te kunnen nemen én de verantwoordelijkheden en daaruit voortvloeiende risico’s te dragen, waarmee de betaalbaarheid daadwerkelijk verbeterd wordt.
Aandachtspunten
De huidige focus van de beschikbare modellen ligt op levensduur en onderhoud. Opschaling en standaardisatie, het gebruik van data en de rol van bewoners in betaalbaarheid moeten verder uitgewerkt worden. Ook zaken zoals zonnepanelen en saldering zijn nog niet goed uitgewerkt. Dat zal in de loop van 2026 gebeuren.
Bruikbare voorbeelden van deze TCO
Let op: sommige voorbeelden kun je alleen inzien als je bent ingelogd met je Aedes-account.
- Inkoopcombinatie Noord Holland, met inhoudelijke vragen kun je terecht bij Laurens van Hoorn van Adjust
- Team Duurzaam Installeren: neem contact op met Rens Verbruggen
TCO Besluitvorming projectniveau (en interne communicatie)
Functie
Deze TCO biedt de noodzakelijke informatie voor bestuurders om tot een gewogen besluit te komen over de inzet van (h)wp’s op projectniveau, zonder het overzicht te verliezen door de vele details die bijvoorbeeld de TCO Gezamenlijke businesscase kenmerkt. De informatie in deze TCO kan daarnaast als input dienen voor de paragraaf verduurzaming met (h)wp in de TCO Verduurzaming op voorraadniveau. Ten slotte is een dergelijke beknopte en overzichtelijke TCO ook geschikt voor communicatie over het project binnen de organisatie met betrokken collega’s.
Scope
Deze TCO is een heldere én beknopte samenvatting van alle kostencomponenten (CAPEX en OPEX) van (h)wp’s op projectniveau, zoals die in de TCO Gezamenlijke businesscase is uitgewerkt. De beknoptheid zorgt voor het gewenste overzicht en een focus op de noodzakelijk informatie voor besluitvorming.
Aandachtspunten
Om te voorkomen dat besluitvorming over (h)wp gebaseerd wordt op globale aannames is het essentieel dat de juiste kengetallen uit de TCO Ketenoptimalisatie betaalbaarheid gebruikt worden.
Bruikbare voorbeelden van deze TCO
Let op: sommige voorbeelden kun je alleen inzien als je bent ingelogd met je Aedes-account.
- Renovatieversneller, met inhoudelijke vragen kun je terecht bij Marco Witschge van Mensen maken de transitie
TCO - Bewoners
Functie
Deze TCO biedt bewoners inzicht in de kosten die gepaard gaan met de verduurzaming van een woning met een (h)wp en hoe die kosten zich verhouden tot de kosten van de oude installatie.
Scope
Een doorvertaling van de kosten op woningniveau. De belangrijke aspecten van de TCO – Bewoners zijn de verwachte verbruikskosten van het nieuwe systeem in vergelijking met het oude systeem, de huidige en verwachte energiekosten van de verschillende energiedragers (bijvoorbeeld gas en elektra) en de verandering in bijdrage die de bewoner betaalt voor de installatie. Die bijdrage staat vaak in relatie tot de besparing in energielasten die de nieuwe installatie oplevert.
Aandachtspunten
Deze TCO biedt de basis voor de doorberekening van kosten in de huurprijs. Helaas lukt het corporaties niet altijd om de bewonersbijdrage te organiseren.
Verder zijn er, naast de financiële aspecten, andere zaken die in de bewonerscommunicatie aandacht moeten krijgen. Bijvoorbeeld onderhoudscycli, datadeling, preventive maintenance, comfort in gebruik, wooncomfort en de milieu-impact van de oude en de nieuwe installatie.
Bruikbare voorbeelden van deze TCO
Let op: sommige voorbeelden kun je alleen inzien als je bent ingelogd met je Aedes-account.
- Kostenopzet Wooncompagnie, met inhoudelijke vragen kun je terecht bij Paul Stegers van Wooncompagnie
- Rekenblad Bewonersvereniging Zwanenbalg
Knelpunten en oplossingsrichtingen
Toepasbaarheid en gebruik
De verschillende TCO-modellen worden niet altijd optimaal gebruikt. De financiële ruimtes worden vaak op portefeuille-niveau vastgesteld op basis van globale aanschaf- en onderhoudskosten voor (h)wp’s. Hierdoor vallen (h)wp-projecten regelmatig af. Dat kun je voorkomen door de mogelijkheden van de TCO Ketenoptimalisatie beter in te zetten.
Afwegingskaders
Er is behoefte aan duidelijke prestatie-eisen en afwegingskaders voor opdrachtgevers, zodat op strategisch, tactisch en operationeel niveau de juiste keuzes worden gemaakt.
Aanschafkosten (CAPEX)
De aanschafkosten van een (h)wp liggen substantieel hoger dan de aanschaf van een cv-installatie. Bovendien stelt een (h)wp andere eisen aan het isolatieniveau en aan het afdrachtsysteem van de woning. Tegelijkertijd levert een (h)wp vaak een flinke CO₂-reductie op en een besparing op de energielasten. Een verrekening van een deel van de aanschafkosten met de bewoner is dan fair. Toch blijkt dit in de praktijk vaak nog lastig te realiseren (zie ook split incentive).
De relatief hoge aanschafkosten kunnen direct gedrukt worden door standaardisering. Hiervoor kunnen ketenpartners samen oplossingen uitwerken. Veel installateurs werken hier al aan. Corporaties kunnen hieraan bijdragen door op een grotere schaal projecten te verduurzamen. Fabrikanten kunnen meedenken en de productontwikkeling afstemmen op veel voorkomende woningtypes.
Indirect kunnen de aanschafkosten gedempt worden door de levensduur van installaties te verlengen.
Onderhoudskosten (OPEX)
De onderhoudskosten vormen een substantieel deel van de totale kosten van een (h)wp gedurende de gehele levensloop. Maar de wijze waarop (h)wp’s worden onderhouden is nog niet volledig uitgekristalliseerd. Hetzelfde geldt voor de levensduur: ook die is nog niet zo scherp uitgewerkt als bij een cv-ketel.
Veel fabrikanten, installateurs en corporaties zijn nog aan het ‘leren’ hoeveel onderhoud werkelijk nodig is en hoe lang een (h)wp installatie kan meegaan. Vaak wordt hier defensief geopereerd: men rekent met (te) veel onderhoud en een (te) korte levensduur.
Door in de keten (fabrikanten, installateurs, corporaties en bewoners) samen de risico’s te inventariseren en, waar nodig, samen verantwoordelijkheid te nemen, kunnen andere keuzes gemaakt worden. Zo kan een lagere OPEX en een langere levensduur gehanteerd worden. Dit zal de betaalbaarheid van verduurzaming met (h)wp’s ten goede komen.
Binnen de Leeraanpak zijn partijen hier al op aan het samenwerken. De TCO Gezamenlijke businesscase biedt hiervoor de juiste aanknopingspunten.
Doorberekening aan huurder (split incentive)
De aanschafkosten van een (h)wp liggen substantieel hoger dan voor een cv-installatie maar de energiekosten voor een (h)wp zijn lager dan die van een cv. Zonder verrekening betaalt de corporatie de hogere aanschafkosten terwijl het voordeel van lagere energielasten bij de bewoner terecht komt. Deze split incentive kan opgelost worden door als corporatie de huur te verhogen omdat de woning een beter energielabel krijgt. In theorie een goede oplossing, maar in de praktijk werkt dit vaak anders. De werkelijke energiewinst is niet altijd goed aantoonbaar, labels sluiten niet altijd aan of bewoners die kampen met energiearmoede stoken te weinig om voordeel te ervaren.
We willen hier samen met installateurs en fabrikanten antwoorden op formuleren. Bijvoorbeeld door heldere communicatie met bewoners over de voordelen van een (h)wp. En door meer inzicht te geven in de feitelijke CO2-reductie van installeren versus isoleren (labelstappen).
Isoleren of installeren
Isolatie tot de standaard is voor veel woningtypes binnen de bestaande woningvoorraad een kostbare operatie waarbij de afweging of deze investering de hoogste CO2-reductie per euro oplevert vaak niet gemaakt wordt. Aannemelijk is dat in veel gevallen een lager isolatieniveau in combinatie met het eerder plaatsen van een duurzame installatie een kostenefficiënter verduurzamingstraject biedt. Hierdoor wordt bij veel corporaties voor isoleren wellicht een te groot beslag gelegd op de beschikbare financiële ruimte voor verduurzaming.
We willen hier in 2026, in samenwerking met TNO, een beter inzicht in krijgen en tools ontwikkelen waarmee corporaties in staat worden gesteld om meer kostenefficiënte CO2-reductietrajecten op te starten.
